میزبانی جام جهانی در تورنتو؛ جشن پرهیاهو، هزینه سنگین و سود اقتصادیِ زیر سوال
یادداشت هفته به قلم: شاکه آیوازیان – تورنتو در روزهای برگزاری جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ حالوهوایی متفاوت دارد؛ خیابانها شلوغتر از همیشه است، هواداران فوتبال از کشورهای مختلف به شهر آمدند و فضای عمومی شهر برای چند هفته با موجی از هیجان، همبستگی و شادی جمعی همراه شده است. بسیاری از شهروندان این تجربه را کمنظیر توصیف کردند؛ جایی که مسابقات، فستیوالهای هواداران و تجمعات خیابانی باعث شد حس «شهر جهانی» در تورنتو تقویت شود.
اما با فروکش کردن تب فوتبال و پایان میزبانی تورنتو از شش مسابقه، پرسشهای جدیتری درباره دستاورد واقعی این رویداد مطرح شده است: آیا این جشن بزرگ، از نظر اقتصادی واقعاً بهصرفه بود؟
بر اساس برآوردهای رسمی، دولتهای شهری، استانی و فدرال در مجموع حدود ۳۸۰ میلیون دلار برای میزبانی تورنتو هزینه کردند. این هزینه شامل توسعه زیرساختهای ورزشی، بهبود حملونقل عمومی، امنیت، خدمات شهری و آمادهسازی ورزشگاه بود. همچنین انتظار میرفت صدها هزار گردشگر خارجی وارد شهر شوند و اقتصاد محلی را تقویت کنند.
اما دادههای اولیه تصویر پیچیدهتری نشان میدهد. اگرچه برخی شاخصها مانند هزینهکرد گردشگران خارجی و درآمد هتلها افزایش یافت، اما رشد کلی مصرف در شهر چندان چشمگیر نبود. بهعنوان مثال، افزایش فروش در رستورانها و بارها تنها چند درصد گزارش شد، در حالی که برخی بخشها مانند فروش پوشاک حتی کاهش فروش را تجربه کردند. در مقایسه با رویدادهایی مانند تور جهانی تیلور سوئیفت در سال ۲۰۲۴، اثر اقتصادی جام جهانی بسیار محدودتر ارزیابی شده است.
کارشناسان اقتصاد شهری میگویند دلیل این موضوع تا حدی به ساختار مالی فیفا و مدل برگزاری رویدادهای ورزشی بزرگ بازمیگردد؛ مدلی که در آن بخش قابل توجهی از درآمدها به نهاد برگزارکننده میرسد و شهر میزبان بخش عمده هزینهها را تقبل میکند. برخی منتقدان حتی این ساختار را «نامتعادل» توصیف کردهاند و معتقدند شهرهای میزبان در عمل با هزینههای بالا و سود محدود مواجه میشوند.
با این حال، طرفداران میزبانی چنین رویدادهایی تأکید دارند که نباید تنها به شاخصهای مالی کوتاهمدت نگاه کرد. از دید آنها، جام جهانی فرصت تقویت هویت شهری، افزایش تعامل اجتماعی، جذب سرمایهگذاری بلندمدت و ارتقای جایگاه بینالمللی شهرها را فراهم میکند. همچنین در تورنتو سرمایهگذاریهایی مانند ارتقای ورزشگاهها، توسعه برخی امکانات حملونقل و برنامههای ورزشی محلی برای سالهای آینده باقی خواهد ماند.
با وجود این، برخی استادان دانشگاهی معتقدند بسیاری از این پروژهها میتوانستند بدون نیاز به میزبانی یک رویداد جهانی نیز اجرا شوند. بهعبارت دیگر، این پرسش همچنان باقی است که آیا «هزینه ۳۸۰ میلیون دلاری» واقعاً تنها راه رسیدن به این بهبودها بوده است یا نه.
از سوی دیگر، بحث تأثیرات اجتماعی نیز مطرح است. افزایش حضور نیروهای امنیتی، تغییرات موقت در فضای شهری و نگرانی برخی گروههای اجتماعی درباره جابهجایی یا فشار بر افراد آسیبپذیر، بخشی از انتقادهایی است که همزمان با برگزاری مسابقات مطرح شد. در مقابل، مسئولان شهری تأکید دارند که رویداد بدون اختلال جدی و با موفقیت اجرایی شده است.
در نهایت، میراث جام جهانی برای تورنتو هنوز در حال شکلگیری است. این رویداد بدون شک لحظاتی از هیجان و همبستگی اجتماعی به همراه داشت، اما از نظر اقتصادی، تصویر نهایی همچنان مبهم و محل اختلاف کارشناسان باقی مانده است؛ جایی میان «جشن موفق شهری» و «سرمایهگذاری پرهزینه با بازده محدود».
