وقتی مغز جهت را “خاموش” میکند: راز علمی گم شدن در سادهترین مسیرها
چرا بعضی افراد، حتی با وجود Google Map باز هم در خیابانهای آشنا گم میشوند؟ در حالی که برخی دیگر انگار یک قطبنمای درونی دقیق دارند و همیشه راه خود را پیدا میکنند. علم نشان میدهد تفاوت در جهتیابی انسانها بسیار عمیقتر از تصور ماست.
پژوهشهای گستردهای از دانشگاه کالج لندن (UCL) و دانشگاه شرق آنگلیا (UEA) نشان میدهد توانایی جهتیابی ترکیبی از ژنتیک، محیط رشد و تجربه زندگی است. یکی از عوامل مهم، محل بزرگ شدن افراد است: کسانی که در مناطق روستایی یا حومه شهر رشد کردهاند معمولاً مهارت جهتیابی بهتری نسبت به افراد شهری دارند، احتمالاً به دلیل پیچیدگی کمتر ساختار خیابانها و فرصت بیشتر برای حرکت در فضای باز.
برای بررسی این موضوع، دانشمندان از بازی موبایلی «Sea Hero Quest» استفاده کردند و دادههای بیش از ۴.۳ میلیون نفر از ۱۹۵ کشور را تحلیل کردند. این پروژه نهتنها رفتار انسانها در مسیریابی را بررسی کرد، بلکه به یکی از بزرگترین مطالعات جهانی در شناخت مغز انسان تبدیل شد.
یکی از یافتههای جالب این بود که تصور رایج درباره برتری ذاتی مردان در جهتیابی نادرست است. در واقع، تفاوت میان زنان و مردان بیشتر در جوامعی دیده میشود که نابرابری جنسیتی بالاست. در کشورهای ثروتمند مانند بریتانیا، این تفاوت بسیار ناچیز است و پژوهشگران آن را بیشتر فرهنگی میدانند تا زیستی.
مردم اسکاندیناوی در میان بهترین جهتیابهای جهان هستند؛ موضوعی که احتمالاً به آموزش و بازی در فضای باز در این کشورها مرتبط است. در برخی فرهنگها، افراد به جای نقشه ذهنی از نشانههای محیطی مانند بوی هوا، صدای پرندگان یا جریان رودخانه برای پیدا کردن مسیر استفاده میکنند. دریانوردان جزایر مارشال مسیر خود را از طریق احساس حرکت امواج دریا تشخیص میدهند.
نتایج پژوهش نشان میدهد توانایی جهتیابی با افزایش سن بهطور قابل توجهی کاهش مییابد و این موضوع در تمام فرهنگها دیده میشود.
هدف نهایی این تحقیقات فقط فهمیدن «علت گم شدن» نیست، بلکه کمک به تشخیص زودهنگام زوال شناختی، از جمله آلزایمر، و حتی بررسی روند پیشرفت آن در آینده است.
