ژن یا انتخاب؟ راز پنهان اعتیاد به الکل که سرنوشت شما را رقم میزند
آیا اعتیاد به الکل ارثی است؟ پاسخ کوتاه این است: تا حدی بله. تحقیقات نشان میدهد حدود ۵۰ درصد از خطر ابتلا به اختلال مصرف الکل به ژنتیک مربوط میشود و ۵۰ درصد دیگر به محیط و سبک زندگی فرد بستگی دارد. این یعنی ژنها زمینه را فراهم میکنند، اما تعیینکننده نهایی نیستند.
وقتی گفته میشود این اختلال «۵۰ درصد ارثی» است، منظور این نیست که اگر یکی از والدین الکلی باشد، شما هم ۵۰ درصد احتمال ابتلا دارید. بلکه به این معناست که در سطح جمعیت، نیمی از تفاوتها در آسیبپذیری افراد به ژنها مربوط است. عواملی مانند استرس، تربیت، دوستان و دسترسی به الکل میتوانند این خطر را افزایش یا کاهش دهند.
مطالعات فرزندخواندگی نشان دادهاند حتی کودکانی که از والدین الکلی جدا شدهاند، همچنان چند برابر بیشتر در معرض خطر هستند، که نقش مهم ژنتیک را تأیید میکند. با این حال، این خطر برای همه یکسان نیست و در زنان و مردان الگوهای متفاوتی دارد.
برخی ژنها مستقیماً بر نحوه تجزیه الکل در بدن اثر میگذارند. در برخی افراد، تجمع مواد سمی باعث علائمی مانند تهوع و تپش قلب میشود که بهطور طبیعی آنها را از مصرف زیاد الکل بازمیدارد. این افراد بهطور قابلتوجهی کمتر در معرض وابستگی قرار دارند.
دستهای دیگر از ژنها بر سیستم پاداش مغز اثر دارند. این ژنها میتوانند باعث شوند الکل لذتبخشتر به نظر برسد یا کنترل مصرف دشوارتر شود. با این حال، هیچ ژنی بهتنهایی باعث اعتیاد نمیشود؛ بلکه ترکیبی از دهها یا حتی صدها ژن در کنار شرایط زندگی نقش دارند.
محیط زندگی نقش تعیینکنندهای دارد. خانوادههای حمایتگر، نظارت بیشتر و دسترسی کمتر به الکل میتوانند اثر ژنتیک را کاهش دهند. در مقابل، استرس، آسیبهای روحی و محیطهای پرخطر میتوانند این استعداد ژنتیکی را فعال کنند.
اگر در خانواده شما سابقه اعتیاد به الکل وجود دارد، خطر شما بیشتر است، اما این به معنای سرنوشت قطعی نیست. آگاهی از این موضوع و مدیریت عواملی مانند استرس و محیط اجتماعی میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.
