وقتی زندگی طبق نقشه پیش نمیرود؛ چگونه قویتر شویم و از بلاتکلیفی نترسیم؟
روانشناسان توضیح میدهند که چگونه میتوان بلاتکلیفی را تحمل کرد و از آن به عنوان فرصتی برای رشد شخصی استفاده کرد. تمرینهای رفتاری و تغییرات کوچک در عادات روزانه میتواند به کاهش اضطراب ناشی از ناشناختهها کمک کند.
زندگی همیشه آنطور که ما برنامهریزی کردهایم پیش نمیرود. آیا شغل موردنظرتان را به دست خواهید آورد؟ نتیجه آزمایش پزشکی چه خواهد بود؟ و آن ایمیل مبهم و نگرانکنندهای که رئیستان فرستاده، چه معنایی دارد؟
بلاتکلیفی و تغییر، همیشه برای انسانها دشوار بوده است؛ البته برخی افراد بیش از دیگران از شرایط نامعلوم و پیشبینیناپذیر رنج میبرند. میشل دوگاس، استاد روانشناسی دانشگاه کبک در اوتاوئه، میگوید تغییرات سریع دنیای امروز در حوزه سیاست، فناوری و سایر زمینهها نیز این احساس را تشدید کرده است .
او معتقد است اگر تلاش کنیم، نهتنها میتوانیم بلاتکلیفی را تحمل کنیم، بلکه حتی میتوانیم آن را بپذیریم و از آن استقبال کنیم. به گفته او، اگر همیشه میدانستیم قرار است چه اتفاقی بیفتد، زندگی چقدر میتوانست خستهکننده باشد!
نیک کارلتون، استاد روانشناسی دانشگاه رجاینا در کانادا، میگوید میزان تحمل افراد در برابر عدم قطعیت متفاوت است و به شرایط نیز بستگی دارد. برای مثال، دیدن یک جعبه بازنشده در میان بادکنکها، ممکن است هیجانانگیز باشد؛ اما همان جعبه اگر بدون صاحب در ایستگاه مترو رها شده باشد، میتواند ترسناک به نظر برسد.
از دیدگاه تکاملی، کمی احتیاط در برابر ناشناختهها کاملاً منطقی است. کارلتون توضیح میدهد افرادی که هیچ ترسی از ناشناختهها نداشتند، ممکن بود وارد غارهای خطرناک شوند و جان خود را از دست بدهند. از سوی دیگر، کسانی هم که بیش از اندازه از خطر میترسیدند و هرگز از محیط امن خود خارج نمیشدند، احتمالاً فرصتهای لازم برای زنده ماندن را از دست میدادند.
یرون فان بار، پژوهشگر اپیدمیولوژی روانپزشکی در دانشکده بهداشت عمومی دانشگاه بوستون، به همراه همکارانش ۱۳۷ مطالعه را بررسی کرد که از دهه ۱۹۹۰ تاکنون میزان عدم تحمل بلاتکلیفی را در میان دانشجویان دانشگاهی سنجیده بودند. نتایج این بررسی نشان داد میانگین میزان عدم تحمل بلاتکلیفی در طول زمان بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است.
یکی از توضیحهای احتمالی این موضوع، گسترش استفاده از تلفنهای هوشمند است. گوشیها بسیاری از فرصتهای روزمرهای را که قبلاً به ما کمک میکردند ندانستن را تمرین کنیم، از بین بردهاند.
میشل دوگاس معتقد است وقتی نگرانی درباره مسائل نامعلوم به اضطرابی تبدیل میشود که زندگی روزمره را مختل میکند، بهتر است فرد از متخصصان سلامت روان کمک بگیرد. یکی از روشهای درمانی، انجام تمرینهای رفتاری است که فرد را بهتدریج و در شرایطی امن با موقعیتهای نامعلوم روبهرو میکند. تمرینهای سادهتر نیز میتوانند مؤثر باشند؛ برای مثال، برای مدت کوتاهی گوشی تلفن همراه خود را در خانه بگذارید یا درباره یک موضوع کماهمیت تصمیم بگیرید، بدون اینکه از دیگران اطمینان خاطر یا تأیید بگیرید.
رایان جین جاکوبی، روانشناس بالینی و پژوهشگر بیمارستان عمومی ماساچوست، توصیه میکند وقتی با یک مشکل واقعی روبهرو میشوید، برای از بین بردن تمام ابهامات عجله نکنید.
مثلاً اگر برنامه سفر شما به هم ریخت، ابتدا از خود بپرسید آیا این مشکل تحت کنترل شماست و میتوانید آن را برطرف کنید یا خیر. اگر پاسخ مثبت است، گزینههای احتمالی را به سه یا چهار انتخاب منطقی محدود کنید، مزایا و معایب هرکدام را بسنجید و تصمیم بگیرید.
اما اگر شرایط خارج از کنترل شماست و کاری از دستتان برنمیآید، بهتر است بهجای تلاش بیپایان برای حل مشکل، پذیرش شرایط را تمرین کنید. تمرین ذهنآگاهی یا مشغول شدن به فعالیتی که تمام توجه شما را به خود جلب میکند، میتواند افکار تکراری و نگرانکننده را کاهش دهد و ذهن را به زمان حال بازگرداند.