نابینایی شاید بهزودی درمان شود
پژوهشگران با استفاده از تکنولوژی اپتوژنتیک موفق شدهاند بخشی از بینایی یک بیمار نابینا را بازگردانند. این دستاورد بر پایه مطالعه پروتئینهای حساس به نور در جلبک سبز است.
علم به تحقق رؤیایی نزدیکتر شده است که زمانی غیرممکن به نظر میرسید: بازگرداندن بینایی به افرادی که دچار نابینایی شدید هستند. سه پژوهشگر به نامهای کارل دیسروث، پیتر هگمان و گئورگ ناگل، بهدلیل کشفیات خود که با معرفی فناوری انقلابی «اپتوژنتیک» تحولی بزرگ در علم عصبشناسی ایجاد کرده است، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۶ شدهاند.
این دستاورد علمی با مطالعه نوعی جلبک سبز تکسلولی بسیار کوچک به نام Chlamydomonas آغاز شد؛ موجودی میکروسکوپی که توانایی شگفتانگیزی در تشخیص نور دارد. این جلبک حاوی پروتئینی حساس به نور به نام «کانالرودوپسین» است که هنگام تابش نور، امکان عبور یونهای باردار الکتریکی به داخل سلول را فراهم میکند و باعث ایجاد پیامهای الکتریکی میشود.
در اوایل دهه ۱۹۹۰، هگمان واکنش این جلبکها به نور را بررسی کرد و دریافت که آنها میتوانند تنها در نیم میلیثانیه به محرکهای نوری پاسخ دهند. ناگل بعدها به این تحقیقات پیوست و به شناسایی سازوکارهای زیستی این توانایی کمک کرد. آزمایشهای آنها نشان داد که پروتئین کانالرودوپسین میتواند با دریافت نور، سلولهای عصبی را فعال کند.
یکی از امیدبخشترین کاربردهای آن، بازگرداندن بینایی است. در سال ۲۰۲۱، پژوهشگران از موفقیت قابلتوجهی در درمان یک بیمار مبتلا به مراحل پیشرفته بیماری «رتینیت پیگمنتوزا» خبر دادند؛ بیماری تحلیلبرندهای که بهتدریج موجب نابینایی میشود. این بیمار پس از دریافت درمان اپتوژنتیک، توانست بخشی از توانایی تشخیص و شناسایی اشیا را دوباره به دست آورد.
اگرچه این فناوری هنوز قادر به بازگرداندن بینایی طبیعی نیست، نتایج بهدستآمده نقطه عطفی در علم پزشکی محسوب میشود.