تحقیق جنجالی؛ آیا میتوان ترومای کودکی را با دارو پیشگیری کرد؟
آیا روزی میرسد که بتوان اثرات مخرب یک دوران کودکی سخت یا تروما را پیش از آنکه برای همیشه در مغز و بدن باقی بماند، متوقف کرد؟ پژوهشی تازه از دانشمندان مونیخ و استکهلم، چنین احتمالی را مطرح کرده است؛ البته فعلاً فقط در موشها.
محققان برای بررسی تأثیر استرس در سالهای نخست زندگی، شرایط دشواری برای موشهای نوزاد ایجاد کردند. مادران موشها با مواد کمتری برای ساخت لانه مواجه شدند و در نتیجه، محیط زندگی نوزادان بیثباتتر و پراسترستر شد. این موشها در ظاهر کاملاً سالم به نظر میرسیدند، اما با بزرگ شدن، در گروههای اجتماعی خود بارها در پایینترین جایگاه قرار گرفتند؛ الگویی که هم در نوجوانی و هم در بزرگسالی مشاهده شد.
اما یک ماده دارویی آزمایشی این روند را تغییر داد.
پژوهشگران از ترکیبی به نام SAFit2 استفاده کردند که پروتئینی به نام FKBP51 را مهار میکند. این پروتئین در تنظیم واکنش بدن به هورمون استرس، یعنی کورتیزول، نقش دارد. به نظر میرسد تجربههای نامطلوب در اوایل زندگی میتواند باعث افزایش FKBP51 شود و در نتیجه، سیستم استرس بدن برای مدت طولانیتری در حالت فعال باقی بماند.
وقتی SAFit2 در دوره استرس به مادران موشها داده شد، این ماده از طریق شیر به نوزادان رسید. موشهایی که این ترکیب را دریافت کرده بودند، بعدها از نظر رفتار اجتماعی تفاوت قابلتوجهی با موشهایی که دوران سختی را تجربه نکرده بودند نشان ندادند.
اما نکته بسیار مهم: این آزمایش نشاندهنده درمان تروما پس از وقوع آن نیست. دارو در همان دورهای تجویز شد که استرس ایجاد شده بود؛ بنابراین پژوهش فعلاً از «پیشگیری» سخن میگوید، نه پاک کردن آثار یک تجربه دردناک پس از شکلگیری آن.
آیا این روش برای انسان هم کار میکند؟ هنوز هیچ پاسخ قطعی وجود ندارد. آزمایش فقط روی موشهای نر انجام شده و SAFit2 نیز هنوز یک ترکیب تحقیقاتی است و برای استفاده انسانی ایمنیسنجی و آزمایش بالینی نشده است. پژوهشگران معتقدند بررسی این مسیر میتواند در آینده به درمانهای هدفمندتری برای اختلالاتی مانند PTSD و افسردگی مرتبط با تروما منجر شود.
