راز نگاههای سرد؛ آیا میتوان یک روانپریش را از روی چشمهایش شناخت؟
فیلمها و سریالهای جنایی سالهاست این باور را در ذهن مردم جا انداختهاند که روانپریشها (سایکوپاتها) چشمهایی سرد، بیروح و ترسناک دارند؛ نگاهی که گویی هیچ احساس انسانی در آن دیده نمیشود. اما آیا علم هم این ادعا را تأیید میکند؟
پژوهشهای جدید نشان میدهند پاسخ کوتاه «خیر» است. دانشمندان میگویند هیچکس نمیتواند تنها با نگاه کردن به چشمهای یک فرد تشخیص دهد که او روانپریش است یا نه. هرچند برخی تحقیقات تفاوتهای ظریفی در رفتار چشمی افراد دارای ویژگیهای روانپریشانه پیدا کردهاند، این تفاوتها آنقدر محدود و غیرقطعی هستند که نمیتوان از آنها برای شناسایی افراد استفاده کرد.
در برخی مطالعات مشاهده شده است افرادی که امتیاز بالاتری در ویژگیهای روانپریشانه دارند، هنگام دیدن تصاویر ناراحتکننده یا چهرههای خشمگین، واکنش مردمک چشم ضعیفتری نشان میدهند. همچنین بعضی تحقیقات نشان دادهاند که این افراد ممکن است کمتر به چشمهای دیگران نگاه کنند یا در پردازش نشانههای عاطفی موجود در چهرهها ضعف داشته باشند. با این حال، این یافتهها فقط در سطح آماری و گروهی دیده شدهاند و برای تشخیص یک فرد خاص کاربرد ندارند.
کارشناسان می گویند اصطلاحاتی مانند «چشمهای شیطانی»، «نگاه قاتل» یا «چشمهای مرده» بیشتر ساخته فرهنگ عامه و سینما هستند تا یافتههای علمی. بسیاری از افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی، اوتیسم و افسردگی نیز ممکن است الگوهای تماس چشمی مشابهی داشته باشند.
روانپریشی یک ویژگی شخصیتی پیچیده است که با رفتارهایی مانند فقدان همدلی، دروغگویی مزمن، فریبکاری، بیتفاوتی نسبت به احساسات دیگران و نبود احساس پشیمانی شناخته میشود. تشخیص آن نیازمند ارزیابی تخصصی روانشناسان و روانپزشکان است، نه خیره شدن به چشمهای یک نفر.
