بدون علوم پایه، آیندهای نیست: هشدار جدی درباره سقوط نوآوری کانادا
برای اینکه کانادا در رقابت جهانی نوآوری پیشتاز بماند، باید یک واقعیت اساسی را بپذیرد: بدون سرمایهگذاری جدی و پایدار در «علوم پایه»، هیچ پیشرفت بزرگی شکل نمیگیرد. با اینکه نهادهایی مانند شورای ملی پژوهش کانادا بر «نوآوری مأموریتمحور» تأکید دارند، اما کارشناسان هشدار میدهند که این اهداف بدون زیرساخت علمی عمیق و پژوهشهای کنجکاویمحور قابل دستیابی نیست.
گزارشهای رسمی در سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۲۳ نشان دادهاند که بودجه تحقیقاتی کانادا بیشازحد به پروژههای کاربردی و کوتاهمدت متمایل شده و از تحقیقات بنیادی فاصله گرفته است. هرچند سرمایهگذاریهایی مانند بیش از ۵۵۲ میلیون دلار برای زیرساختهای پژوهشی اهمیت دارند، اما اینها کافی نیستند. سیستم علمی سالم نیازمند حمایت پایدار از پژوهشهای مستقل و پرریسک است. مطالعاتی که شاید امروز بینتیجه به نظر برسند، اما پایهگذار دستاوردهای فردا هستند.
نمونههای پزشکی بهخوبی این موضوع را نشان میدهند. درمانهایی مانند CAR T-cell یا فناوریهای ویرایش ژن CRISPR نتیجه دههها تحقیق در حوزههایی مانند زیستشناسی مولکولی، ایمنیشناسی و ژنتیک هستند. تحقیقاتی که در ابتدا هیچ تضمینی برای موفقیت یا سودآوری نداشتند. حتی واکسنهای mRNA که در دوران کرونا بهسرعت توسعه یافتند، بر پایه بیش از ۵۰ سال پژوهش علمی بنا شده بودند.
مشکل اینجاست که سیاستگذاری کوتاهمدت در علم، پروژههایی را ترجیح میدهد که نتایج سریع و قابل اندازهگیری دارند. این رویکرد، هرچند در کوتاهمدت مفید به نظر میرسد، اما در بلندمدت جریان نوآوری را تضعیف میکند.
از نظر اقتصادی، سرمایهگذاری عمومی در تحقیق و توسعه باعث رشد تولید ناخالص داخلی و تحریک سرمایهگذاری بخش خصوصی میشود. اما مسئله فقط اقتصاد نیست؛ بلکه استقلال علمی است. کشوری که در علم پایه سرمایهگذاری نکند، بهتدریج به دانش تولیدشده در دیگر کشورها وابسته میشود. این وابستگی میتواند بر حوزههایی حیاتی مانند سلامت، تغییرات اقلیمی، انرژی و فناوریهای نوظهور تأثیر بگذارد. همچنین توانایی کشور در پاسخ به بحرانهای آینده را کاهش میدهد.
در نهایت، کانادا نباید بین «علم کاربردی» و «علم بلندپروازانه» یکی را انتخاب کند. این دو در تضاد نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند. علم پایه امروز، نوآوری فرداست. اگر به پژوهشگران اجازه داده نشود سؤالات سخت و ناشناخته را مطرح کنند، آیندهای برای پیشرفت وجود نخواهد داشت.
