چرا با بالا رفتن سن، زمان مثل برق و باد می‌گذرد؟ راز علمیِ کوتاه شدن روزها با افزایش سن!
همه ما این جمله را شنیده‌ایم یا بارها بر زبان آورده‌ایم: انگار همین دیروز بود! هفته‌ها، ماه‌ها و سال‌ها می‌گذرند و هرچه سن‌مان بالاتر می‌رود، احساس می‌کنیم زمان با سرعت بیشتری حرکت می‌کند. اما آیا واقعاً زمان سریع‌تر می‌گذرد یا مغز ما آن را متفاوت تجربه می‌کند؟ پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند که پاسخ این پرسش را باید در عملکرد ذهن و حافظه انسان جست‌وجو کرد.
مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۹ منتشر شد، به تفاوت میان زمان ساعت و زمان ذهنی اشاره می‌کند. زمان ساعت، همان ۲۴ ساعت شبانه‌روز است؛ اما زمان ذهنی به تجربه‌ها، تصاویر و خاطراتی بستگی دارد که در طول زندگی در ذهن‌مان شکل می‌گیرند. این دو نوع زمان لزوماً با یکدیگر هماهنگ نیستند.
یکی از توضیحات مطرح‌شده برای این پدیده، نظریه تناسب است. برای کودکی ۱۰ ساله، یک سال معادل ۱۰ درصد از کل عمر تجربه‌شده اوست؛ اما برای فردی ۵۰ ساله، همان یک سال تنها دو درصد از زندگی‌اش را تشکیل می‌دهد. بنابراین، هر سال جدید در مقایسه با مجموع تجربه‌های گذشته، کوچک‌تر به نظر می‌رسد.
عامل دوم، کاهش تجربه‌های تازه است. مغز ما زمان را صرفاً بر اساس ساعت ثبت نمی‌کند، بلکه رویدادهای متمایز و خاطره‌انگیز را نیز به یاد می‌سپارد. وقتی روزها و هفته‌ها با برنامه‌ای تکراری سپری می‌شوند، خاطرات جدید کمتری شکل می‌گیرند و هنگام مرور گذشته، ماه‌ها و حتی سال‌ها فشرده‌تر به نظر می‌رسند.
عامل سوم، انجام خودکار فعالیت‌های روزمره است. وقتی مغز به کارهای تکراری عادت می‌کند، توجه کمتری به گذر زمان نشان می‌دهد. در نتیجه، ممکن است ناگهان متوجه شویم ساعت‌ها گذشته‌اند، بی‌آنکه احساس کرده باشیم.
احساسات نیز نقش مهمی دارند. هیجان، ترس و اضطراب می‌توانند خاطراتی ماندگار ایجاد کنند؛ درحالی‌که استرس مزمن، فرسودگی و یکنواختی ممکن است تجربه‌های روزانه را به خاطراتی شبیه به هم تبدیل کنند. تغییرات دوپامین، ماده‌ای شیمیایی در مغز که در انگیزه، پاداش و پردازش زمان نقش دارد، نیز ممکن است در این احساس مؤثر باشد؛ هرچند نقش دقیق آن همچنان نیازمند بررسی بیشتر است.
