کانادا در آستانه دوپارگی: وقتی یک کشور به دو روایت متضاد تقسیم میشود
یادداشت هفته به قلم: شاکه آیوازیان – این یادداشت درباره شکلگیری «دو کانادا» و تعمیق شکافهای منطقهای در این کشور، بین استان های غربی و شرقی کانادا می باشد و تلاش میکند فراتر از روایت خبری، به تحلیل ریشههای این وضعیت بپردازد؛ از شکافهای اقتصادی و ساختار قدرت سیاسی گرفته تا احساس نابرابری منطقهای و بحران هویت در فدراسیون کانادا. هدف این متن، بررسی این پرسش است که آیا کانادا با یک اختلاف مقطعی روبهروست یا با روندی عمیقتر که میتواند شکل آینده کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
کانادا سالها بهعنوان کشوری با تنوع منطقهای شناخته میشد، اما آنچه امروز در حال شکلگیری است دیگر صرفاً تفاوتهای طبیعی جغرافیایی یا فرهنگی نیست. شکاف میان غرب منابعمحور و شرق سیاسی-اقتصادی به مرحلهای رسیده که در زندگی روزمره، سیاست استانی و حتی گفتمان ملی کاملاً قابل مشاهده است.
در غرب کشور، بهویژه آلبرتا، احساس نارضایتی به سطح بیسابقهای رسیده است. طرح احتمال برگزاری همهپرسی جدایی، حتی اگر در عمل حمایت اکثریت را نداشته باشد، نشاندهنده تغییر فضای سیاسی است. این موضوع بیش از آنکه یک برنامه قطعی باشد، بازتاب فشار انباشتهای است که سالها در حال شکلگیری بوده است.
ریشه این تنش را باید در تاریخ جستوجو کرد. از سیاستهای انرژی دهه ۱۹۸۰ گرفته تا قوانین جدید زیستمحیطی، بسیاری در غرب معتقدند که تصمیمات فدرال همواره به ضرر اقتصاد نفتمحور آنها بوده است. این احساس با هر سیاست جدید تشدید شده و به نوعی «بیاعتمادی ساختاری» نسبت به اتاوا تبدیل شده است.
در کنار این موضوع، مسئله اقتصادی نیز نقش مهمی دارد. نظام «توازن مالی» در کانادا که برای حمایت از استانهای کمتر برخوردار طراحی شده، در نگاه بسیاری از غربیها به نماد انتقال منابع از استانهای ثروتمند به مناطق دیگر تبدیل شده است. این برداشت—چه دقیق باشد چه نه—در عمل به احساس بیعدالتی دامن زده است.
از سوی دیگر، کبک نیز الگوی متفاوتی از تعامل با فدراسیون دارد. این استان سالهاست با استفاده از ابزار سیاسی و فرهنگی، سطح بالایی از خودمختاری را حفظ کرده و همواره احتمال جدایی را بهعنوان یک اهرم فشار در سیاست ملی نگه داشته است. به همین دلیل، مسئله استقلال در کبک هرگز کاملاً از دستور کار خارج نشده است.
یکی از مهمترین عوامل تشدید شکاف، مسئله نمایندگی سیاسی است. در ساختار مبتنی بر جمعیت کانادا، استانهای پرجمعیت مانند انتاریو و کبک نقش تعیینکنندهتری در تشکیل دولت دارند. در نتیجه، استانهای غربی اغلب احساس میکنند که رأی آنها در سطح ملی تأثیر محدودتری دارد.
نمونه روشن این اختلاف را میتوان در سیاست انرژی و پروژههای خطوط لوله دید. پروژههایی که برای اقتصاد غرب حیاتی تلقی میشوند، بارها به دلیل مخالفتهای زیستمحیطی یا سیاسی در دیگر استانها متوقف یا تعدیل شدهاند. این موضوع به یک نماد قدرتمند از تعارض منافع منطقهای تبدیل شده است.
با این حال، این شکاف فقط اقتصادی یا سیاسی نیست؛ بلکه ریشه در تفاوتهای عمیق در نگاه به نقش دولت دارد. شرق کشور معمولاً به سیاستهای مداخلهگرایانهتر، برنامههای اجتماعی گستردهتر و سیاستهای اقلیمی سختگیرانهتر گرایش دارد، در حالی که غرب بر آزادی اقتصادی و اختیارات استانی تأکید بیشتری دارد.
نباید نقش جوامع بومی را نیز نادیده گرفت. هرگونه بحث درباره تغییر ساختار فدرال یا استقلال استانی، بهطور مستقیم با معاهدات تاریخی و حقوق ملتهای نخستین گره خورده است. این موضوع میتواند هرگونه سناریوی جدایی را به یک بحران حقوقی و سیاسی پیچیده تبدیل کند.
با وجود تمام این تنشها، هنوز نمیتوان از فروپاشی قریبالوقوع کانادا سخن گفت. اما نشانهها حاکی از آن است که کشور وارد مرحلهای جدید از بازتعریف رابطه میان مرکز و استانها شده است؛ مرحلهای که در آن ادامه وضعیت فعلی ممکن است پایدار نباشد.
در نهایت، آینده کانادا به یک انتخاب اساسی بستگی دارد: یا بازطراحی واقعی فدراسیون و توزیع قدرت، یا ادامه روندی که میتواند شکافهای موجود را به نقطهای غیرقابل بازگشت برساند.
