راز مشترک انسان و عروس دریایی؛ خواب برای ترمیم DNA ؟
پژوهشی تازه نشان میدهد شاید انسانها و عروسهای دریایی یک ویژگی بنیادین مشترک داشته باشند: ما برای ترمیم آسیبهای DNA در سلولهای عصبی میخوابیم.
پژوهشگران دانشگاه Bar-Ilan University در اسرائیل با بررسی رفتارهای استراحت در دو گونه دریایی، یعنی عروس دریایی وارونه با نام علمی Cassiopea andromeda و شقایق دریایی ستارهای با نام علمی Nematostella vectensis ، به این نتیجه رسیدند. یافتههای آنها که در نشریه Nature Communications منتشر شد، نشان میدهد آسیبهای DNA هنگام بیداری افزایش مییابد و در طول خواب کاهش پیدا میکند.
به گفته پژوهشگران، این نتایج حاکی از آن است که کاهش آسیب DNA در زمان خواب، یک کارکرد سلولی تکاملی و حفظشده در طول تاریخ حیات است؛ سازوکاری که ممکن است در نخستین جانداران چندسلولی به شکلگیری خواب کمک کرده باشد.
هر دو گونه مورد بررسی، حدود یکسوم شبانهروز را در حالت خواب میگذرانند، صرفنظر از اینکه خوابشان در چه ساعتی از روز رخ دهد. هورمون ملاتونین نیز در آنها خواب را تقویت میکند. دانشمندان مشاهده کردند این جانوران هم شبها میخوابند و هم در میانه روز چرت میزنند.
نکته جالب اینجاست که هیچکدام مغز ندارند، اما دارای نورون هستند و به نور و غذا واکنش نشان میدهند. برای تشخیص زمان خواب، پژوهشگران نرخ تپش یا انقباض بدن عروسهای دریایی را اندازهگیری کردند. با استفاده از دوربین مادون قرمز، رفتار همزمان چندین عروس دریایی در چرخه شب و روز ثبت شد و تغییرات شدت پیکسلها برای تحلیل حرکات آنها به کار رفت.
نتایج نشان داد وقتی تعداد تپشها به کمتر از ۳۷ بار در دقیقه و برای بیش از سه دقیقه میرسید، واکنش جانور به محرکها کندتر میشد. این شاخص زیستی به عنوان معیار خواب در نظر گرفته شد.
همچنین کمخوابی، تابش فرابنفش و مواد جهشزا باعث افزایش آسیب DNA در نورونها و افزایش نیاز به خواب شدند. جانورانی که از خواب محروم شده بودند، بعدا بیشتر از حالت عادی خوابیدند. در مقابل، خواب طبیعی یا القاشده به پایداری ژنوم کمک کرد.
پژوهشگران نتیجه گرفتند خواب احتمالا تکامل یافته تا دورههای فشردهای برای نگهداری و ترمیم شبکههای عصبی فراهم کند؛ حتی در سادهترین شکلهای حیات دریایی.
