از ثبت واقعیت تا جعل خاطره: انقلاب پنهان هوش مصنوعی در عکاسی
هر بار که با تلفن همراه خود عکس میگیرید، هوش مصنوعی در حال تصمیمگیری است که آن لحظه چگونه دیده شود. این فرایند نامرئی، در کسری از ثانیه انجام میشود و دیگر فقط به اصلاح نور یا کاهش تاری محدود نیست. گوشیهای هوشمند امروزی با لایههایی از الگوریتمها و مدلهای هوش مصنوعی، صحنهها را بازسازی میکنند: جزئیات گمشده را میسازند، چهرهها را رتوش میکنند، رنگها را تغییر میدهند و گاهی اطلاعاتی بصری خلق میکنند که هرگز وجود نداشته است. نتیجه میتواند چشمنواز باشد، اما همزمان واقعیت ثبتشده و حتی خاطره ما از آن را تغییر میدهد.
یکی از بحثبرانگیزترین نمونهها، قابلیت «زوم فضایی 100 برابر» در گوشیهای سامسونگ است. این گوشیها تصاویری از ماه ثبت میکنند که بسیار فراتر از توان واقعی لنزهای کوچکشان است. در آزمایشی معروف، کاربری دوربین گوشی را به تصویری تار و پیکسلی از ماه روی صفحه مانیتور گرفت، اما گوشی تصویری واضح با دهانهها و سایههایی دقیق تولید کرد؛ جزئیاتی که اصلاً در تصویر اصلی وجود نداشت.
به گفته مدیرعامل شرکت Glass Imaging، در عمل، هنگام فشردن دکمه شاتر، گوشی یک عکس نمیگیرد، بلکه معمولاً بین چهار تا ده تصویر ثبت و سپس با روشهایی مانند کاهش نویز، اصلاح رنگ و پردازش HDR با هم ترکیب میشوند. سیستمهایی مانند Deep Fusion اپل حتی پا را فراتر میگذارند و با شبکههای عصبی آموزشدیده روی میلیونها عکس، بخشهای مختلف تصویر را جداگانه پردازش میکنند تا نتیجهای زیباتر بسازند.
منتقدان میگویند این زیباسازی گاهی به اغراق میرسد. تصاویر حالتی پلاستیکی یا شبیه نقاشی آبرنگ پیدا میکنند. در برخی گوشیها، بهویژه در بازارهای آسیایی، فیلترهای زیبایی بهطور پیشفرض فعالاند و چهره را بازطراحی میکنند؛ ویژگیهایی که هرگز توسط دوربین ثبت نشدهاند.
مساله فقط زیبایی نیست. پژوهشها نشان میدهد تصاویر ویرایششده با هوش مصنوعی میتوانند بر حافظه و درک فرد از خود اثر بگذارند و حتی خاطرات نادرست ایجاد کنند. قابلیتی مانند «Best Take» در گوشیهای پیکسل که چهرههای چند عکس را ترکیب میکند، تصویری میسازد که هرگز واقعاً رخ نداده، اما شاید همانطور باشد که کاربران دوست دارند آن لحظه را به یاد بیاورند.
در نهایت، عکسهای خام و بدون پردازش، هرچند با جذابیت کمتر، تنها چیزی هستند که واقعاً نشان میدهند حسگر دوربین چه دیده است. اما پرسش اصلی باقی میماند: آیا ما واقعیت را ثبت میکنیم، یا نسخهای را که هوش مصنوعی ترجیح میدهد به خاطر بسپاریم؟
