چرا با بالا رفتن سن بداخلاقتر میشویم و چگونه میتوان جلوی آن را گرفت؟
آیا تا به حال متوجه شدهاید که افراد مسن زودتر از موسیقی بلند یا شیوه غذا خوردن دیگران کلافه میشوند؟
این پدیده فقط یک کلیشه نیست؛ علم اعصاب توضیح روشنی برای آن دارد. با افزایش سن، فعالیت قشر پیشپیشانی مغز، بخشی که مسئول تنظیم احساسات و کنترل واکنشهای منفی است، کاهش مییابد. نتیجه؟ مهار خشم و مدیریت ناکامی دشوارتر میشود.
اما ماجرا فقط به تغییرات مغزی ختم نمیشود. پژوهشهای دانشگاه استنفورد نشان میدهد که افراد مسن هنگام دیدن تصاویر منفی، فعالیت کمتری در آمیگدال مغز دارند. برخلاف انتظار، این موضوع باعث آرامتر شدن آنها نمیشود، بلکه تحملشان نسبت به بینظمی، ناکارآمدی و «اشتباه انجام شدن کارها» کمتر میشود. مغز پس از سالها تجربه، الگوهای محکمی از «درست» و «غلط» میسازد و وقتی دنیا با این الگوها همخوانی ندارد، عصبانیت افزایش مییابد.
دردهای مزمن یکی از مقصران پنهان هستند. زانودرد، کمردرد یا ناراحتیهای دائمی، که در بسیاری از افراد بالای 60 سال دیده میشود، صبر و حوصله را تحلیل میبرد. اختلال خواب هم نقش بزرگی دارد؛ سالمندان خواب عمیق کمتری دارند و کمخوابی، واکنشهای احساسی منفی را تشدید میکند. کاهش شنوایی نیز ارتباطات اجتماعی را خستهکننده کرده و زمینه تحریکپذیری را فراهم میکند.
خبر خوب این است که بداخلاقی سرنوشت حتمی نیست. فعالیت بدنی منظم، حتی 30 دقیقه ورزش هوازی متوسط، خلقوخو را بهطور قابلتوجهی بهبود میدهد. پرورش حس کنجکاوی، یادگیری مهارتهای جدید و نگاه پرسشگرانه به دنیا، مغز را از حالت دفاعی به حالت اکتشافی میبرد. رسیدگی به درد، خواب و شنوایی، به اندازه درمان روحیه اهمیت دارد.
در نهایت، ارتباط اجتماعی نقش محافظتی دارد. دوستیها و پیوندهای اجتماعی با افزایش ترشح اکسیتوسین، استرس و تحریکپذیری را کاهش میدهند. بالا رفتن سن میتواند با آرامش همراه باشد، اگر ابزارهای درست را بشناسیم.
