نوزادان سفارشی در آستانه تولد؟ پیشرفت جنجالی در ویرایش ژن جنین انسان

دانشمندان به دستاوردی رسیده‌اند که می‌تواند آینده پزشکی و حتی تکامل انسان را تغییر دهد: ویرایش بسیار دقیق DNA جنین‌های انسانی. این پیشرفت تازه امیدها را برای جلوگیری از انتقال بیماری‌های ژنتیکی به نسل‌های بعدی افزایش داده، اما هم‌زمان نگرانی‌های گسترده‌ای درباره پیامدهای اخلاقی و اجتماعی آن برانگیخته است. 

فناوری‌های ویرایش ژن مانند CRISPR هم‌اکنون برای درمان برخی بیماری‌های ارثی در افراد زنده استفاده می‌شوند. با این حال، این درمان‌ها مانع انتقال ژن‌های معیوب به فرزندان بیمار نمی‌شوند. به همین دلیل پژوهشگران سال‌هاست روی «ویرایش خط زایشی» کار می‌کنند؛ یعنی تغییر DNA جنین پیش از تولد تا بیماری‌های ژنتیکی هرگز به نسل بعد منتقل نشوند. 

دو گروه تحقیقاتی اخیراً از روشی به نام «Base Editing» استفاده کرده‌اند که برخلاف روش‌های قدیمی، می‌تواند تغییرات بسیار ظریف و دقیقی در DNA ایجاد کند. نتایج نشان داد که میزان آسیب‌های ناخواسته و اختلالات کروموزومی به‌مراتب کمتر از گذشته بوده است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که ویرایش ایمن‌تر ژن‌های جنینی شاید در آینده امکان‌پذیر شود. 

با وجود این موفقیت، دانشمندان تأکید می‌کنند که فناوری هنوز برای استفاده بالینی آماده نیست. برخی جنین‌ها دچار «موزائیکی شدن» شدند؛ یعنی همه سلول‌ها تغییر ژنتیکی یکسانی نداشتند. همچنین خطر تغییرات ناخواسته در DNA همچنان وجود دارد و هر اشتباه احتمالی می‌تواند به تمام سلول‌های یک فرد و نسل‌های آینده منتقل شود. 

این پیشرفت بحث‌های اخلاقی قدیمی را دوباره زنده کرده است. حامیان می‌گویند این فناوری می‌تواند از تولد کودکان مبتلا به بیماری‌های ژنتیکی ویرانگر جلوگیری کند. منتقدان اما هشدار می‌دهند که مرز میان درمان بیماری و «طراحی نوزادان» با ویژگی‌های دلخواه مانند هوش، ظاهر یا توانایی‌های خاص ممکن است به‌تدریج از بین برود. 

در حال حاضر، بسیاری از کشورها استفاده از ویرایش ژنتیکی ارثی در جنین انسان را ممنوع یا به‌شدت محدود کرده‌اند. اما با افزایش دقت این فناوری، جهان ناچار خواهد بود به این پرسش دشوار پاسخ دهد: آیا بشر باید قدرت بازنویسی نسل‌های آینده را در اختیار داشته باشد؟