عقل سلیم ذاتی نیست، ساخته می‌شود؛ رازهای علمی برای پرورش آن در کودکان

بسیاری از بزرگسالان دیر یا زود متوجه می‌شوند که کودکان از آنچه تصور می‌کنیم باهوش‌ترند. آنها خیلی زود راه رفتن، حرف زدن و حتی دوچرخه‌سواری را یاد می‌گیرند. اما وقتی پای کارهای ساده اما حیاتی وسط می‌آید، مثل نگاه کردن به دو طرف خیابان یا گرفتن قابلمه داغ با دستمال، اوضاع متفاوت می‌شود. اینجاست که سوال اصلی مطرح می‌شود: آیا عقل سلیم ذاتی است یا باید آموخته شود؟

پژوهش‌ها نشان می‌دهد حتی نوزادان نیز درک ابتدایی از درست و نادرست دارند. در یکی از مطالعات دانشگاه ییل، نوزادان سه‌ماهه شخصیت‌های «یاری‌دهنده» را ترجیح می‌دادند. اما با وجود آن‌که این یافته‌ها نشان می‌دهد اخلاق از سنین بسیار پایین شکل می‌گیرد، کارشناسان می‌گویند عقل سلیم، یعنی توانایی قضاوت درست و عملی در موقعیت‌های روزمره، با سرعت کمتری رشد می‌کند و نیازمند پرورش و حمایت است.

به گفته آن مک کیتریک، مربی رشد کودک، تفکر کودکان خردسال بسیار عینی است و عقل سلیم به شکل کامل تا دوران نوجوانی و حتی جوانی شکل نمی‌گیرد. تجربه، بلوغ و مواجهه با موقعیت های واقعی نقش تعیین کننده دارند. به بیان ساده، داشتن قطب نمای اخلاقی کافی نیست، کودک باید یاد بگیرد در دنیای واقعی چگونه فکر کند.

دکتر مارلن مارون، روانشناس، تاکید می‌کند که والدین نباید همیشه به جای کودک فکر کنند. اجازه دادن به اشتباه کردن، شکست خوردن و حتی تجربه ناراحتی های کوچک، بخش مهمی از رشد قضاوت است. والدین باید الگوی فکر کردن باشند و درباره موقعیت‌ها با صدای بلند تحلیل کنند تا کودک فرآیند تصمیم‌گیری را ببیند.

مک کیتریک هشدار می‌دهد والدینی که دائم مداخله می‌کنند، فرصت یادگیری پیامدهای طبیعی رفتار را از کودک می‌گیرند. کنار کشیدن هوشمندانه، تا جایی که ایمنی به خطر نیفتد، اعتماد به نفس و توان حل مساله را تقویت می‌کند.

در نهایت، بازی آزاد، تعامل اجتماعی، تجربه های متنوع زندگی، زمان کم با صفحه نمایش و گفتگوی واقعی با بزرگسالان، بهترین بستر برای رشد عقل سلیم است. عقل سلیم در کلاس درس شکل نمی‌گیرد؛ در زندگی روزمره ساخته می‌شود و تا آخر عمر همراه کودک می‌ماند.