جاودانگی با هوش مصنوعی؛ آیا پس از مرگ هم می‌توانیم نظر بدهیم و تصمیم بگیریم؟
هوش مصنوعی به‌تدریج مرز میان زندگی و مرگ را به چالش می‌کشد. اکنون می‌توان با استفاده از ایمیل‌ها، پیام‌ها، عکس‌ها، ویدیوها و گفت‌وگوهای ضبط‌شده، نسخه‌ای دیجیتال از یک انسان ساخت که پس از مرگ او...
هوش مصنوعی به‌تدریج مرز میان زندگی و مرگ را به چالش می‌کشد. اکنون می‌توان با استفاده از ایمیل‌ها، پیام‌ها، عکس‌ها، ویدیوها و گفت‌وگوهای ضبط‌شده، نسخه‌ای دیجیتال از یک انسان ساخت که پس از مرگ او نیز به پرسش‌ها پاسخ دهد و خاطرات و دیدگاه‌هایش را بازگو کند. اما آیا این فناوری واقعاً می‌تواند عزیزان ازدست‌رفته را زنده نگه دارد، یا تنها تصویری مصنوعی از آنان می‌سازد که ممکن است به‌جای تسکین اندوه، آن را عمیق‌تر کند؟
حسین رهنما، پژوهشگر مقاله در سال ۲۰۱۵ پروژه‌ای به نام جاودانگی تقویت‌شده (Augmented Eternity) را آغاز کرد تا امکان حفظ دانش، خاطرات و تجربیات انسان‌ها با کمک هوش مصنوعی را بررسی کند. در این پروژه، اطلاعات شخصی افراد به مجموعه‌ای سازمان‌یافته از خاطرات، روابط و ارزش‌های آنان تبدیل می‌شود تا دیگران بتوانند به‌جای جست‌وجو در آرشیوهای دیجیتال، از یک چت‌بات یا آواتار درباره زندگی آن‌ها سوال کنند.
اما تجربه ساخت آواتاری واقع‌گرایانه از یک مادر برای مستندی در سال ۲۰۲۰، محدودیت‌های این فناوری را آشکار کرد. دختران او از تعامل با نسخه دیجیتال مادرشان احساس خوبی نداشتند. یکی از آن‌ها گفت آواتار طوری رفتار می‌کند که گویی احساس دارد، اما واقعاً چیزی احساس نمی‌کند و روح ندارد. این واکنش پرسشی اساسی ایجاد کرد: آیا حفظ خاطرات یک انسان با بازسازی خودِ او تفاوت دارد؟
پژوهشگر اکنون بر رویکردی متفاوت تأکید می‌کند. به‌جای آن‌که آواتار وانمود کند همان فرد درگذشته است، باید خاطره یا تجربه‌ای مرتبط را بازگو کند، زمینه لازم را توضیح دهد و سپس کنار برود. هدف، کمک به تصمیم‌گیری انسان است، نه تصمیم‌گرفتن به‌جای او.
بااین‌حال، خطر سوءاستفاده جدی است. جعل چهره و صدا، تولید تصاویر جعلی و کلاهبرداری با هویت دیجیتال می‌تواند کودکان، سالمندان و دیگران را قربانی کند. رمزگذاری، واترمارک، ثبت سوابق تغییرات و کنترل دسترسی از جمله تدابیر ضروری برای کاهش این خطرها هستند.
این فناوری همچنین می‌تواند برای انتقال دانش متخصصان بازنشسته، پزشکان، معلمان و دیگر افراد به نسل‌های آینده مفید باشد؛ دانشی که اغلب هرگز به‌طور کامل ثبت نشده است.
نویسنده که خود آواتاری دیجیتال ساخته، تأکید می‌کند نمی‌خواهد جاودانه شود. او می‌خواهد دانشش پس از مرگ نیز مفید بماند، اما نسخه دیجیتال او نباید بدون نظارتش به یادگیری ادامه دهد یا دخترانش را وادار کند وانمود کنند پدرشان هنوز زنده است.
چالش اصلی هوش مصنوعی فقط زنده نگه‌داشتن خاطرات نیست؛ تعیین این است که پس از مرگ، چه کسی حق دارد به نام ما سخن بگوید و تصمیم بگیرد.
